De veelkleurige mantel die Jozef van zijn vader Jacob kreeg, vormt het begin van één van de mooiste verhalen uit het Oude Testament. Maar liefst dertien hoofdstukken worden in het Bijbelboek Genesis aan hem gewijd. Het verhaal is, zo zal blijken, een messiaanse geschiedenis met opvallende paralellen in het Nieuwe Testament.

Het verhaal van Jozef wordt wel de eerste roman in de wereldliteratuur genoemd, dat vele, ook moderne schrijvers heeft geïnspireerd. Zo schreef de Duitse schrijver Thomas Mann in de donkere jaren tussen 1933 en 1943 een vierdelige roman over het leven van Jozef en zijn broers, als een verhaal van hoop voor de mensheid.

Geldt dat ook voor de  tijd waarin wij leven? We gaan het ontdekken!

Docent: Sytze Ypma

‘Beweeg mee! Kerk-zijn in het krachtenveld van Christus’. Dat is in 2026-2027 het jaarthema van de PKN. Het krachtenveld van Christus voert ons naar het hart van het Nieuwe Testament.

Maar wat is het precies, dat krachtenveld van Christus? Hoe verhoudt zich dit krachtenveld tot het Oude of Eerste testament? Wat betekenen de namen Christus en Jezus in dit verband? Waarom 4 evangelies en niet een? Welke is de oudste en wat doet dat ertoe? Waarom eerst deze vier Evangeliën en daarna de brieven van Paulus? En wat doet Handelingen daartussen? Vragen te over. Over deze en andere thema’s gaat de komende jaren het vak Nieuwe Testament.

Er zijn drie routes waarlangs we het vak Nieuwe Testament aanvliegen.

1. Aan de hand van een Joodse visie op het Nieuwe Testament. Zo luidt de ondertitel van het boek Het leven van Jezus van Friedrich Weinreb.
2. Via het dit voorjaar verschenen boek Echo’s van het Goede Nieuws. De evangeliën in context, toen en nu van Geurt Henk van Kooten. Het is, evenals het boek van Weinreb, een spraakmakend en niet onomstreden.
3. Dat geldt in niet mindere mate voor de derde route, die via Paulus loopt. Hij brengt het krachtenveld Christus via de Areopagus in Athene en vandaar bereikte het veel later ons en dat doet het nog steeds.

Docent: Carola Dahmen

Christelijke geloofsleer, dogmatiek, systematische theologie of constructieve theologie – allemaal verschillende namen voor een vakgebied dat welbeschouwd onmogelijk is: hoe kunnen we iets van God weten, laat staan iets zinnigs over God zeggen? Dat is tenminste de opvatting van Karl Barth die het ondanks deze “beperking” toch voor elkaar heeft gekregen om een hele boekenkast vol te schrijven met zijn Kirchliche Dogmatik, de KD die soms ook gekscherend “Moby-Dick” wordt genoemd. Tot de dogmatiek hoort immers niet alleen het denken over God, maar bijvoorbeeld ook de schepping, het mensbeeld, de toekomst, openbaring, kerk en Israël. Hoe moeten wij over deze zaken denken en waarop baseren wij ons denken? Wat maakt het tot een christelijke geloofsleer en wat voor gevolgen heeft ons denken voor de ethiek, onze levens en levenswegen?

Ondanks dat er in de christelijke traditie bepaalde overeenstemmingen zijn bereikt die in de vorm van de geloofsbelijdenissen gegoten zijn, zullen we ontdekken dat het niet raar is dat Karl Barth maar niet uitgeschreven raakte over de geloofsleer. Niet alleen, denk ik, omdat het onderwerp, God, zo ongrijpbaar is, maar ook omdat in de loop van de geschiedenis er voortdurend anders over God, hemel en aarde is gedacht en zulke verandering ook noodzakelijk zijn.

Hoe moeten we bijvoorbeeld tegenwoordig over schepping en de toekomst van de aarde denken wanneer we ons op de weg naar de “klimaathel” bevinden, zoals Antonio Guterres het verwoordde? Was het wel een goed idee van het Bijbelgenootschap om bij de nieuwe Bijbelvertaling in 2021 weer de eerbied-hoofdletter “Hij” voor God te introduceren of zouden we in de kerk niet beter consequent over God als Z/zij moeten spreken om eens en voor goed het patriarchale denken in het christendom aan de kaak te stellen? En wat betekent het ecologisch en evolutionair denken voor het Bijbelse idee dat de mens – anders dan de dieren – evenbeeld van God is? De geloofsbelijdenissen blijken, zo zegt het de Anglicaanse theologe Sarah Coakley, meer een ijkend vertrekpunt voor het dogmatische denken, dan een slotstuk te zijn.

In aansluiting op de vormgeving van de afgelopen jaren, waarin deze driejarige cursus aansloot op de leer van de drie-eenheid, zullen we in het komende cursusjaar focussen op de eerste persoon van de triniteit: God. Echter zal daarbij het thematisch accent liggen op God als schepper. Heeft God uit het niets of uit iets geschapen? Heeft schepping met name met het verleden of eigenlijk meer met de toekomst te maken? Wat is scheppingsorde en waarom hebben feministen er een hekel aan? Wat betekent schepping en wat is het verschil met “natuur”? Schept God (of de Heilige Geest?) nog steeds? En is Jezus zelf ook een schepsel? Gaandeweg komt zo de drie-eenheid al in dit eerste jaar aan bod.

Volgend jaar steken wij thematisch in met de incarnatie die verbonden is met Jezus als tweede persoon en tot slot met de toekomst, de eschatologie, die de dogmaticus Hendrikus Berkhof verbindt met de derde persoon, de Geest, als wegbereider van die toekomst. Schepping, incarnatie en eschatologie die we misschien beter niet als een chronologische volgorde moeten denken, maar als de dynamische verhouding van God met de wereld.

We springen in dogmatische diepten en zullen wellicht meer vragen dan antwoorden krijgen: immers is het een onmogelijkheid om van God te spreken. Toch zullen we het erop wagen!

Docent: Kineret Sittig

In deze cursus gaat u met een studiepartner Joodse teksten (in het Nederlands) lezen en bestuderen. Thema’s als liefdadigheid, het omgaan met vreemdelingen, en heiligheid, komen aan de orde, steeds aan de hand van traditionele en moderne teksten. Een fragment uit de Hebreeuwse Bijbel is vaak de bron, en klassieke rabbijnen en andere Joodse denkers werpen hun licht op de kwestie.

Bij dit lernen stelt u vooral vragen aan de tekst én aan uw studiepartner; het gaat niet om het vinden van een antwoord –er is er altijd meer dan een– maar om het vinden van zo veel mogelijk kanten aan de zaak. Aan het einde van de les is steeds ruimte voor uitwisseling.

Docent: Jelle Rollema

Onder invloed van de oecumenische contacten is er in de protestantse kerken een hernieuwde belangstelling voor rituelen ontstaan. Tijdens de drie cursusjaren kijken we naar hoe het christendom in samenspraak met de veranderende cultuur zichzelf telkens in ritueel opzicht opnieuw uitvond in samenspraak met de cultuur van die tijd. Dit cursusjaar staan de veranderingen in de periode van de late middeleeuwen en de Reformatie centraal, met speciale aandacht voor eucharistie en avondmaal en de lichamelijke dimensie van rituelen en de liturgie.

Schilderij van de Gregoriusmis, vervaardigd in opdracht van Reinier van Euskirchen, abt van de norbertijner abdij van Steinfeld, 1486, Museum Catharijneconvent, Utrecht.

Interieur van de Nieuwezijdskapel te Amsterdam tijdens een kerkdienst, anonieme schilder, Collectie Museum Catharijneconvent Utrecht.

Docent: Frans Weeda

Islam

Christendom en Islam hebben een eeuwenlange geschiedenis van strijd, angst en haat, afgewisseld door korte periodes van toenadering en onderling respect.

Kunnen we het beeld van de Islam dat vandaag de dag bepaald wordt door grote nadruk op de negatieve extremen, een beetje bijstellen en misschien zelfs onvermoede schatten opdelven uit de tweede godsdienst in Nederland? Theologische en sociale vraagstukken staan centraal in de vijf lessen.

Docent: Jan Henk Hamoen

In de drie jaren van deze cursus komt ieder jaar ook het vak kerkgeschiedenis aan de orde. Want het is goed om te weten wat achter ons ligt, aan denken, aan beslissingen, aan geloofsleven. Want het geloof is niet bij ons begonnen, maar we staan in een eeuwenlange traditie.

We gaan dat overigens niet doen aan de hand van de bespreking van diverse concilies en dogma’s, maar aan de hand van uitingen van religieuze kunst. Want mensen hebben de eeuwen door hun geloof niet alleen uitgedrukt in woorden, maar ook in beelden, in schilderijen, in kerken en in liederen. Die soms meer zeggen dan vele woorden kunnen uitdrukken. We gaan dus teksten lezen, maar ook heel veel zien.

In het seizoen 2026 – 2027 gaan we terug naar de eerste eeuwen van de kerkgeschiedenis. We kijken rond in de catacomben van Rome, verplaatsen ons naar de tijd van de woestijnvaders, wandelen rond in het Constantijnse tijdperk en bezoeken de mozaïeken van de kerken in Ravenna. Maar ook blikken we terug op de grote scheiding tussen jodendom en christendom. En wat zit er achter de strijd die er gestreden is om al of niet goedkeuring te geven aan het gebruik van iconen in kerk en huis? Steeds weer blijken de snelle ontwikkelingen in die eerste fase van het christendom ook hun weerslag te hebben op de verbeelding van hun geloof. Als kijkend ontdekken we samen dus iets van de binnenkamers van hun geloof. Er zijn eigenlijk veel te veel ontwikkelingen om in enkele uren te ontdekken, maar heel boeiend wordt het vast wel!

Docent: Cees Glashouwer

Als kerk-zijn iets actiefs inhoudt, wat is daar dan van te merken, zowel binnen de kring van gelovigen als in de wereld rondom? En wat zou er misschien te merken moeten zijn?

Eerst maken wij een vergelijking tussen de kerk van nu en de vroege kerk. Boeiend is dat het vroege christendom groeide dankzij de vele rampen en pandemiën.

Vervolgens kijken wij naar de verschillende typen kerken en beelden van de kerk zoals herberg, schip en volk-onderweg en de daarmee verbonden verwachtingen.

Rembrandt, storm op het meer